[ACUA: “De bevolking wist niet dat drinkwater een recht was”]

Wereldwijd

14 juni 2011

ACUA: “De bevolking wist niet dat drinkwater een recht was”

ACUA is een partnerorganisatie van Oxfam-Solidariteit in El Salvador. Oud-directeur Walter González praat met ons over water, lokale gemeenschappen en gender.


Dit artikel werd gepubliceerd in het magazine Globo n°34 "GROEI, Voedsel. Leven. Aarde.", juni 2011.


In de Salvadoraanse samenleving vinden belangrijke veranderingen plaats. Een van de meest opmerkelijke veranderingen is de bereidheid van de overheid om debatten aan te gaan met het maatschappelijk middenveld. De creatie van deze nieuwe ruimte voor dialoog is een proces van lange adem, maar in meerdere domeinen zoals het beheer van watervoorraden en landbouw, de overheidsdiensten, gender, jeugdzaken, het onderwijs of de gezondheids-sector werden al publieke fora en discussierondes opgezet.

“Al vóór de oprichting van ACUA was de meerderheid van de stichtende leden actief in verschillende maatschappelijke organisaties in Cordillera del Balsamo, een regio ten zuiden van de hoofdstad San Salvador. Ze werkten rond meerdere thema’s, waarvan een van de belangrijkste het duurzaam beheer van water was en meer in het bijzonder de erkenning van het recht op water en de toegang tot water in landelijke gebieden”, vertelt Walter González.

“Op vraag van de lokale gemeenschappen en de collega’s van de internationale ontwikkelingssamenwerking creëerden we in 2005 ACUA. De waterthematiek moet wel in een breder perspectief geplaatst worden; het omvat ook de landbouw en de beperking van risico’s bij natuurrampen. In El Salvador is bijvoorbeeld meer dan 80% van de rampen gerelateerd aan water- en grondproblemen.”

Geen toegang tot drinkwater

“De toegang tot drinkbaar water en de kwaliteit van dat water zijn terugkerende problemen in El Salvador”, vervolgt González. “Ons land beschikt niet over veel reserves, er is geen wetgeving, geen planning op nationaal niveau en de overheid doet heel weinig investeringen. In de regio van Cordillera del Balsamo bijvoorbeeld worden de waterbronnen aangewend voor grote residentiële projecten en dat heeft een belangrijke invloed op de beschikbaarheid van water voor de lokale bevolkingen. Bovendien spelen de autoriteiten, hoewel ze officieel wel die verantwoordelijkheid hebben, al lang geen rol meer in het aanbieden van publieke diensten. De lokale gemeenschappen worden dus aan hun lot overgelaten.”

ACUA tracht alle aspecten van het waterbeheer te dekken. “De organisatie doet aan onderzoek”, vervolgt González. “En zij steunt de sociale strijd voor het recht op water, draagt bij tot de organisatie van de gemeenschappen en werkt eveneens op wetgevend en politiek niveau. Wij staan de lokale overheden bijvoorbeeld bij in het plannen van het beheer van waterbronnen op de lange termijn.”

Recht op water in de Grondwet

Sinds iets meer dan 2 jaar maakt ACUA deel uit van een grote burgerbeweging die organisaties van alle bevolkingslagen verenigt.

“In 2008 werd onze vraag om het recht op water in te schrijven in de Grondwet gesteund door een petitie die meer dan 92.000 mensen getekend hadden”, vertelt Walter González. “Dit is echt belangrijk want in het kader van de handels- of partnerschapsakkoorden met de Verenigde Staten of de Europese Unie is de Grondwet het enige wat telt. Het recht op water daar inschrijven, zoals ze in Uruguay gedaan hebben, verhindert de schending van dit fundamentele recht. Sommige van de bepalingen in handelsakkoorden zouden bijvoorbeeld de privatisering van het waterbeheer kunnen eisen. De weg die we moeten afleggen is nog lang, maar de situatie evolueert wel gunstig.”

Gender, een delicaat onderwerp

El Salvador is een land met een zeer patriarchale traditie. Gendergerela-teerd geweld is er alom tegenwoordig. Het is nog zeer moeilijk om genderkwesties te bespreken of het onderwerp zelfs maar op tafel te leggen.

“Bij de oprichting van ACUA hebben we deze thematiek op het niveau van de lokale gemeenschappen aangeboord. We hebben uitwisselingen en discussies georganiseerd. Maar al snel werd een aantal vrouwen thuis met problemen geconfronteerd omdat ze hadden deelgenomen aan onze discussies. Zij benadrukten toen het belang om onze aanpak radicaal te veranderen en tevens mannen te betrekken in de discussies.”

“Enkele van onze leden zijn zich meer gaan verdiepen in gender en hebben vormingen gevolgd”, aldus Gonzalez. “Daarop hebben ze die kennis doorgegeven aan de gemeenschappen waarmee ze samenwerken.”

In El Salvador, net zoals in bijna alle landen ter wereld, is de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen inherent aan de maatschappelijke structuur die het leven van mensen bepaalt, zowel in de huiselijke als de sociale sfeer. Dagelijks brengt die ongelijkheid geweld mee, of het nu om fysiek, verbaal of psychologisch geweld gaat.

“In bepaalde gemeenschappen waar ACUA mee werkt, zijn er al kleine veranderingen te bemerken. Maar de verhoudingen tussen mannen en vrouwen radicaal wijzigen, kan slechts over verschillende generaties gebeuren.

“Hoewel het werk zijn vruchten afwerpt binnen een gemeenschap, is een grote verandering pas mogelijk wanneer het door de hele samenleving gedragen wordt en de nationale wetten gewijzigd worden”, voegt González toe.

Het lot in eigen handen nemen

Voordat ACUA bestond, eisten de lokale gemeenschappen hun recht op water zelfs niet op, omdat ze niet wisten dat dit recht bestond. Eerst moest dus uitgelegd worden dat de overheid niet het recht heeft het water om te leiden dat mensen nodig hebben om de kwaliteit van hun leven te verbeteren.

“Het is geen technisch probleem, eerder een kwestie van politieke wil. We hebben ons gespecialiseerd en technische argumenten bezorgd aan de gemeenschappen waarmee ze hun sociale vragen kunnen ondersteunen. Tegelijk kunnen we ook technische oplossingen voorstellen aan de lokale en nationale overheden. Concreet proberen we alle partijen op een geregelde basis rond de tafel te brengen om van gedachten te wisselen.Verder trachten we onze eisen op de politieke agenda te plaatsen. De impactanalyses en de voorstellen die we doen bij de lokale en nationale beleidsmensen laten hen toe de situatie beter te kennen en het hoofd te bieden aan bepaalde kwesties.”

“Na 6 jaar ACUA merk ik dat de versterking van de lokale gemeenschappen wel degelijk vruchten afwerpt. Dat geeft me veel voldoening. Zo kon ik vaststellen tijdens een vergadering met een burgemeester die een nieuwe woonwijk wilde bouwen in de regio Cordillera des Balsamo, dat de eisen van de lokale gemeenschap goed geconstrueerd en geargumenteerd waren. Noch de lokale overheid, noch de beheerders van de residentiële zone konden argumenten opwerpen die overtuigend genoeg waren om de eisen van de bevolking te verwerpen”, aldus Walter González.

“Merken dat een gemeenschap haar lot in eigen handen neemt en haar burger-rechten afdwingt en zien hoe dit de hele samenleving beter maakt, dat vervult me met trots”, besluit de oud-directeur van ACUA die ondertussen voor het lokale bureau van Oxfam-Solidariteit in El Salvador werkt.


De begunstigden aan het woord

Het dorpje La Cruz maakt deel uit van de gemeente Tamanique, ten zuidwesten van de hoofdstad San Salvador. Deze gemeenschap telt 24 families die in extreme armoede leven. De inwoners cultiveren groenten aan de rand van het dorp en tijdens het seizoen werken ze op koffieplantages. Lidia Palma, projectcoördinator bij ACUA, ontmoette twee inwoners van La Cruz: Teresa Noemí Beltrán Sánchez, schatbewaarder en Ismael González, voorzitter van de lokale associatie voor ontwikkeling van La Cruz, een partnerorganisatie van ACUA.

>Hoe heeft ACUA jullie kunnen helpen?

“Al meer dan 8 jaar vragen we dat onze gemeenschap aangesloten wordt op het waternet”, legt Teresa Sánchez uit. “Maar de burgemeester had niet veel respect voor ons en weigerde elke dialoog. Met de hulp van ACUA heeft onze gemeenschap zich georganiseerd om zo meer gewicht in de schaal te kunnen werpen.” “ACUA informeerde ons over onze rechten en leerde hoe we die rechten kunnen opeisen. Die nieuwe kennis was extreem nuttig voor ons. Nu kunnen we die kennis doorgeven aan onze kinderen zodat het niet verloren gaat”, voegt Ismael González toe.

>Hebben de vormingen van ACUA hun vruchten afgeworpen?

“Absoluut! We hebben de houding van de lokale overheden enorm zien veranderen. Nu kunnen we met de burgemeester en de gemeenteraad echt discussiëren. Omdat we beter georganiseerd zijn, bekijken ze ons ook anders en worden we meer gerespecteerd”, onderstreept Teresa Sanchez. “Binnenkort zal het dorp op het waternetwerk aangesloten worden. Onze gemeenschap is nu goed gestructureerd. Dat zal ons in de toekomst in staat stellen verder te gaan en onze rechten op te eisen. Dat is erg belangrijk”, concludeerd Ismael González.

Laurent Bourgeois


Meer info

- Bezoek de website van ACUA
- Lees het artikel ACUA: voor mondiger burgers

 
 

Acties en projecten in El Salvador

 

Partners in El Salvador