Vrede en veiligheid

Rebellenleider Joseph Kony is gedagvaard door het Internationaal Strafhof in Den Haag. Invisible Children wil met het filmpje vermijden dat de Amerikaanse regering de militaire steun aan de Oegandese overheid voor het vatten van Kony zou stopzetten of afbouwen.

Er is heftig gediscussieerd over het filmpje en de initiatiefnemers. Zoveel zelfs dat de échte uitdaging –de kwetsbaarheid van de burgers in Centraal Afrika verminderen - haast volledig overschaduwd werd. Oxfam hoopt dat de aandacht terug georiënteerd wordt op het decennia oude vraagstuk: hoe kunnen regionale overheden, met de steun van de internationale gemeenschap, een duurzame oplossing bieden voor de LRA-dreiging, zodat de getroffen individuen en families hun leven weer in handen kunnen nemen?

De dreiging van het rebellenleger van de Heer
Het Lord’s Resistance Army is één van de wreedste rebellengroepen in Afrika. Sinds 25 jaar heeft de groep ontvoeringen uitgevoerd, mensen verminkt, verkracht en vermoord. Volwassen en kinderen in heel Centraal–Afrika werden het slachtoffer. De rebellen slaan toe wanneer vrouwen water gaan halen of aan het werk zijn op hun akkers. Kinderen zijn vaak een doelwit op hun weg van of naar school.

Het is geen toeval dat het LRA vooral actief is in de meest afgelegen en minst ontwikkelde gebieden van de Democratische Republiek Congo, Zuid-Soedan en de Centraal Afrikaanse Republiek. De wegen en communicatiesystemen zijn er bijzonder slecht. De meeste dorpen zijn afgesneden van de VN-vredestroepen en de nationale veiligheidsdiensten die moeten instaan voor hun bescherming.

In 2011 voerde Oxfam onderzoek uit in de Congolese gebieden die door het LRA getroffen worden. De bevolking schetste een erg grimmig beeld van diepe armoede en aanhoudend geweld. Mensen voelden zich verlaten door hun eigen overheid en de VN-vredesmacht. Eén van de ondervraagden in Haut-Uélé vertelde: “Onze toekomst ziet er somber uit. Wij zijn de hele tijd doodsbang. Het LRA blijft mensen vermoorden en onze huizen platbranden.”

Wat doet Oxfam?
Nagenoeg 400.000 mensen sloegen op de vlucht door de aanvallen van het LRA. Families leven nu in erbarmelijke omstandigheden en hebben onvoldoende toegang tot hulp. Oxfam zorgt voor drinkwater en vorming over hygiëne voor 38.000 mensen in Oost-Congo.

Oxfam werkt ook samen met lokale “beschermingscomités” om er voor te zorgen dat hun bezorgdheden gehoord worden en de kwetsbaarheid van hun gemeenschappen wordt gereduceerd.

Caroline Gluck, medewerkster humanitaire communicatie bij Oxfam, schrijft in haar blog: “Oxfam organiseert vorming voor vrijwilligers van de lokale gemeenschap en voor vrouwengroepen. Daar zijn ook leden van het beschermingscomité bij dat door ons opgericht werd. Zij kunnen de mensen van hun gemeenschap beter informeren over hun rechten. Ze kunnen slachtoffers van geweld helpen om opvang te krijgen en de lokale overheid aansporen actie te ondernemen tegen misbruik. Maar in deze context van gevaar, angst en onzekerheid, is dat een enorme opgave voor de vrijwilligers.”

Door de dialoog aan te gaan met lokale overheden, het nationaal leger en de politie, kon de veiligheidssituatie van de betrokken gemeenschappen enigszins verbeterd worden.

Hoe duurzaam is de internationale reactie?
De reactie van de international gemeenschap op de LRA-dreiging was tot nog toe versnipperd en haast uitsluitend gericht op militaire acties. Op basis van onze aanwezigheid in Noordoost Congo, heeft Oxfam de desastreuze gevolgen van elke militaire operatie voor de lokale bevolking kunnen vaststellen.

Er is geen snelle en makkelijke manier om een einde te maken aan deze crisis. Eerdere pogingen om LRA leiders manu militari te vatten, zijn als een boemerang teruggekeerd: zij hebben geleid tot een groeiend aantal ontheemden en gewelddadige wraakacties tegen de bevolking. Gezamenlijke militaire operaties hebben bovendien bijgedragen tot een versplintering van de rebellengroep over een gebied zo groot als het Verenigd Koninkrijk.

Zowel officieren als ontvoerde soldaten slaagden erin te ontsnappen. Het LRA blijft echter actief, hoewel het aantal strijders aanzienlijk geslonken is. Strijders aanmoedigen om zich over te geven en terug te keren naar hun gemeenschap kan écht werken om de rebellengroep van binnenuit te verzwakken. Maar er is momenteel weinig tot geen steun voor volwassenen om zich opnieuw te integreren in de samenleving. Mensen die vluchtten voor het LRA zijn vaak getraumatiseerd en hebben het moeilijk om in hun basisvoorzieningen en eigen veiligheid te voorzien.

Nood aan alternatieve oplossingen
De betrokken overheden en de internationale gemeenschap moeten zoeken naar alternatieve oplossingen voor de rebellengroep:
 Er moet meer geïnvesteerd worden in niet-militaire oplossingen zoals het stimuleren van vrijwillige overgave en het steunen van de re-integratie van gevluchte rebellen, zowel volwassenen als kinderen.
 De bevolking moet beschermd worden tegen aanvallen en ontvoeringen. De MONUSCO vredesmacht moet haar aanwezigheid in afgelegen gebieden uitbreiden en meer in contact treden met de bevolking. Op lange termijn moet de bevolking kunnen rekenen op een goed getraind, uitgerust en betaald leger en op de politiemacht.
 Er moet meer geïnvesteerd worden in de uitbouw van een wegennet en communicatiesystemen om het isolement van de getroffen gebieden te verminderen. Met betere radioverbindingen en goed gsm-bereik kunnen gemeenschappen elkaar waarschuwen en indien nodig de VN-vredesmacht of nationale ordetroepen oproepen.
 Regionale troepen moeten de bescherming van de bevolking centraal stellen, de humanitaire gevolgen van militaire operaties tot een minimum beperken en respect voor het internationaal humanitair recht garanderen.
 Alle betrokken partijen moeten zorgen dat de bevolking een actieve rol kan spelen bij de ontwikkeling van militaire en niet-militaire initiatieven tegen de rebellengroep.

Voor meer informatie:
 Liesbeth Goossens, verantwoordelijke Humanitaire Beleidsbeïnvloeding bij Oxfam-Solidariteit,
02 501 67 42 — lgo(at)oxfamsol.be
 Lees de resultaten van het Oxfam onderzoek: Freedom from fear (2011), http://www.oxfamsol.be/nl/IMG/pdf/F...
 Bekijk het werk van Oxfam op het terrein