Mozambique

De Republiek Mozambique kent een zeer hoge graad van armoede. Daardoor bengelt het land onderaan de lijst van ontwikkelingslanden. Meer dan de helft van de bevolking leeft onder de absolute armoededrempel. Vooral mensen die leven van familiale landbouw zijn erg kwetsbaar. Ze hebben maar beperkt toegang tot sociale basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg en onderwijs. Sociale uitsluiting omwille van geslacht, leeftijd of gezondheid vormen een hindernis voor ontwikkeling. Bovendien krijgt Mozambique elk jaar af te rekenen met overstromingen.

  • Mozambique UDACA

    Xavier Francisco, 30, nieuwe voorzitter van de Union Distrital de Cooperativas y Asociaciones Agropecuarias (UDACA) sinds 2012: “We investeren veel in vorming en uitwisseling omdat we sterk geloven in het project Boeren leren van boeren. We kunnen voortbouwen op de ervaringen van de vroegere beheerders. Maar op het vlak van vrouwenrechten wachten ons nog vele uitdagingen.”

    Lees meer over
    Mozambique
    Voedsel voor iedereen
    UDACA
  • Deze boerinnen in Mozambique werken op de velden met verouderde schoffels. Ze hebben daardoor vaak pijn tijdens het werken. De vrouwen hebben daarom in 4 dorpen beter gereedschap ontwikkeld, samen met 2 partnerorganisaties van Oxfam, UDACC en UPC-CD. Zo kunnen ze meer eten op tafel brengen, terwijl hun lichaam gespaard wordt.

    Lees meer over
    Mozambique
    Ongelijkheid
  • In Mozambique is de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen groot. “Er is een tendens om de strijd voor vrouwenrechten te banaliseren op basis van culturele argumenten en het in stand houden van tradities”, vertelt Ana Loforte van Oxfam-partner WLSA. WLSA maakt vrouwen in Mozambique daarom bewust van hun rechten en probeert beetje bij beetje het beleid te beïnvloeden.

    Lees meer over
    Mozambique
    Ongelijkheid
    WLSA Mozambique
  • 35% van de gezinnen is niet zeker genoeg eten te hebben.

  • In 30% van de gezinnen is een vrouw het gezinshoofd.

De uitdagingen in Mozambique

Mozambique heeft twee gezichten. Macro-economisch doet het land het vrij goed. Maar tegelijk kan het dit succes niet vertalen in een vermindering van de armoede en een duurzame ontwikkeling van de samenleving.

Rijkdommen en armoede

76 procent van de actieve bevolking van Mozambique leeft van de familiale landbouw en verbouwt 97 procent van de bewerkte grond. Maar hoewel er meer diversificatie is, groeien de opbrengsten niet en moet Mozambique nog altijd voedsel invoeren. Het inkomen van de kleine boeren is zeer kwetsbaar, want hun opbrengst is beperkt en onregelmatig. Meer dan 10 miljoen Mozambikanen leven in extreme armoede en voedselonzekerheid. Vooral vrouwen en kwetsbare groepen hebben het erg moeilijk.

Tegelijkertijd doet een gedeelte van de bevolking vrij goede zaken, vooral in de handel en de mijnontginning. Buitenlandse investeerders worden aangetrokken door gas- en oliereserves die nog niet in productie gebracht werden. De exploitatie van titanium levert steeds meer financiële opbrengsten op.

Maar die komen het grootste deel van de bevolking niet meteen ten goede. Grote investeringsprojecten bedreigen de tewerkstelling op het platteland. En het gebruik van grondstoffen door de privésector tast het inkomen en het milieu aan. Bovendien hebben sterke economische machten, zoals privébedrijven en een aantal landen (Zuid-Afrika, Brazilië en China), de neiging om het beleid te beïnvloeden van landen waar ze mee samenwerken. Via akkoorden leggen ze beslag op de grond die ze gebruiken. De boeren die van deze grond leven, worden dan elke keer vergeten.

De kleine boeren zijn niet voldoende georganiseerd om zich tegen die externe bedreigingen te verweren en hun deel van de groei op te eisen. Daarom is het erg belangrijk dat boerenorganisaties gehoord en versterkt worden. Zodat kunnen ze meer uitwisselen en van elkaar leren, maar ook invloed uitoefenen op het beleid. 

Wat veroorzaakt de armoede?

  • De gebrekkige sociale bescherming: zonder externe hulp slaagt de overheid er niet in om goed onderwijs en goede gezondheidszorg aan te bieden aan de meerderheid van de bevolking. Zonder echte kansen op ontwikkeling en met slechts minimale voorzieningen voor juridische bescherming, zinken veel mensen steeds dieper weg in de armoede.
  • De landbouw brengt weinig op: kleine boeren beschikken niet over goede productiemiddelen of voldoende informatie om vlot toegang te krijgen tot de lokale markt. Ze slagen er niet in om op te komen voor hun rechten.
  • Gebrek aan inspraak: in de steden wordt de armoede vooral veroorzaakt door werkloosheid en een gebrek aan economische mogelijkheden. De bevolking kan zelf niet investeren in haar eigen vooruitgang en heeft geen invloed op het beleid, om zo op te komen voor haar belangen.
  • Sociale uitsluiting: vooral kwetsbare groepen zoals vrouwen, meisjes, ouderen, mensen met een handicap en hiv-/aidspatiënten worden systematisch uitgesloten en gediscrimineerd. Hun toegang tot sociale zekerheid is beperkt en ze kunnen moeilijk opkomen voor hun rechten.

Recht van de sterkste

In Mozambique is geweld tegen vrouwen strafbaar. Maar organisaties die zich slachtoffers opvangen en adviseren, zijn onvoldoende geïnformeerd en gestructureerd. Ook vakmensen zoals advocaten, politie en psychologen hebben die wet nog niet geïntegreerd in hun dagelijkse praktijk. De grondwet beschermt vrouwen tegen discriminatie en hun rechten zijn wettelijk geregeld. Maar in de praktijk kunnen zij deze niet afdwingen. Geweld tegen vrouwen is ruim verspreid. En plattelandsvrouwen hebben weinig mogelijkheden om zich te ontwikkelen.

Toegang tot sociale basisvoorzieningen, nog steeds een prioriteit?

Op het vlak van toegang tot sociale basisdiensten zijn er stappen in de goede richting gezet, onder andere in de gezondheidszorg en het onderwijs. Toch blijft het toezicht op het overheidsbeleid en op het gebruik van overheidsgeld meer dan ooit nodig. De  overheid lijkt zich steeds meer te focussen op de recent ontdekte energiebronnen (off shore-olie bijvoorbeeld). Ze toont minder interesse voor sociaal beleid. En de traditionele platformen van organisaties die bijvoorbeeld de evolutie van de schulden bewaakten, verliezen ook stilaan hun enthousiasme.

Wat doet Oxfam in Mozambique

Oxfam is sinds 1978 actief in Mozambique. Momenteel ligt de nadruk op het verdedigen van de rechten van de bevolking en op beleidsbeïnvloeding. We werken heel concreet op drie domeinen: geweld tegen vrouwen bestrijden, boerenorganisaties versterken en de toegang tot sociale basisdiensten verzekeren.

Recht om te leven zonder geweld

Oxfam steunt vrouwenorganisaties en een afdeling van de politie die werkt rond geweld tegen vrouwen. De Mozambikaanse vrouwen krijgen steun om zich beter te informeren over hun rechten. Organisaties en voorzieningen die vrouwen opvangen en begeleiden, moeten een betere dienstverlening kunnen bieden. Het gaat om opvangdiensten, politie, ziekenhuizen en instellingen die erover waken dat de wetgeving toegepast wordt.

Om het probleem op een coherente manier aan te pakken en om duurzame verandering tot stand te brengen, voorziet Oxfam vorming voor maatschappelijk werkers. Medewerkers van organisaties en instellingen moeten in staat zijn om deel te nemen aan de dialoog, zodat ze de belangen van slachtoffers beter  verdedigen. Het is noodzakelijk dat wettelijke, financiële en sociale oorzaken van de discriminatie voldoende gekend zijn. Vandaar dat het ondersteunen van onderzoek en de samenwerking tussen organisaties en instellingen op alle niveaus een absolute noodzaak is.

Evenwicht tussen mannen en vrouwen

Vrouwen staan sociaal-economisch en politiek zeer zwak in Mozambique. Elk Oxfam-programma bevat daarom een specifieke genderaanpak. We wegen de resultaten van acties op basis van gendercriteria en strategische keuzes. We bekijken het evenwicht tussen mannen en vrouwen omdat megaprojecten een eigen sociale dynamiek meebrengen, die de gendergelijkheid in het gedrang kan brengen. Producten van vrouwen worden bijvoorbeeld minder makkelijk gekocht. Vrouwen worden vaker uitgesloten van commerciële activiteiten. En zij hebben moeilijker toegang tot en controle over land en grondstoffen.

Duurzaam inkomen is de basis van alles

Oxfam helpt boerenorganisaties om hun krachten te bundelen.  Zo kunnen ze hun gronden en hun inkomen veiligstellen. Oxfam stelt zowel financiële middelen als vormingen ter beschikking, vooral over budgetbeheer en het verbeteren van de opbrengst. Door zich aan te sluiten bij een organisatie worden de boeren betrokken bij het overleg met privésector en overheid, en kunnen ze voor hun belangen opkomen. Zo krijgen ze ook meer controle over de grond en de grondstoffen die ze nodig hebben om te overleven.

Samen basisdiensten eisen

Iedereen moet beschikken over voldoende drinkwater en basisgezondheidszorg. In Mozambique zijn die basisdiensten wettelijk geregeld, maar in de praktijk vallen heel wat mensen uit de boot. Diepe armoede en zeer schaarse bestaansmiddelen maken dat kinderen niet naar school kunnen gaan. Moeders moeten vaak elementaire gezondheidszorg missen. Mensen zijn ongeletterd en kennen hun rechten niet. 

Oxfam onderneemt actie om de rol van boerenorganisaties, vrouwengroepen en andere partners te versterken. Daardoor ontstaat er een nieuw netwerk. Dankzij dat netwerk kan iedereen leren van elkaar en spreken de mensen met één stem, zowel op lokaal, nationaal als regionaal niveau.

Oxfam stelt haar expertise en financiële steun ter beschikking om dit proces te vergemakkelijken. We moedigen organisaties aan om toezicht uit te oefenen op hun overheid, privébedrijven en donors en om hen ter verantwoording te roepen. Want op dit moment heeft de bevolking weinig inspraak. Het budget is niet transparant, het parlement staat zwak en het juridisch systeem functioneert niet goed.

Eric Callier

Als de boer zijn grond verliest, worden voedsel en inkomen erg onzeker. Wij moeten dus zeer waakzaam zijn.

Eric Callier, Programmabeheerder Mozambique

Lees meer over
Voedsel voor iedereen
Mozambique