5 redenen waarom Oxfam voorzichtig positief is over het regeerakkoord

21/10/2020

'Voor een welvarend, solidair en duurzaam België', zo heet het regeerakkoord van onze nieuwe regering. Volgens Oxfam België staan er goede zaken in. Het akkoord onderschrijft veel  internationale ambities en erkent de rol van het middenveld. Als het over klimaat, handel en ontwikkelingssamenwerking gaat, kunnen we van een omwenteling spreken. Toch op papier.

België erkent de klimaatcrisis, en ons land wil een rechtvaardige transitie inzetten. Onze nieuwe federale regering belooft enkel nieuwe handels- en investeringsakkoorden te ondersteunen waarin bindende sociale en milieustandaarden zijn opgenomen. En wat ontwikkelingssamenwerking betreft focust de overheid weer op een aantal cruciale thema’s en regio’s.

Onze sector, en specifiek Oxfam België, heeft op de onderhandelingen kunnen wegen rond ontwikkelingssamenwerking, fiscaliteit, Palestina en zorgplicht. Een aantal harde noten zullen echter nog tijdens de legislatuur gekraakt moeten worden. We moeten onze rol als ‘kritische waakhond’ blijven spelen.

1. De rol van het middenveld en de nood aan internationale solidariteit erkend

De wens om te groeien naar 0,7% financiering voor internationale solidariteit vanaf 2021, is een enorme opsteker voor onze sector. Ontwikkelingssamenwerking wordt niet meer afhankelijk gemaakt van de medewerking van een land om migratie tegen te houden.

Centraal-Afrika, West-Afrika en het Midden Oosten behoren tot de geografische prioriteiten, met een focus op fragiele staten. Er gaat ook bijzondere aandacht uit naar langdurige crisissen.

Inhoudelijk worden sociale bescherming, waardig werk, voedselzekerheid, kleinschalige landbouw en de transitie naar duurzame voedselsystemen benoemd. Ook dit sluit aan bij het werk van Oxfam België.

2. Een inhaalbeweging voor het klimaat

Wat de klimaatambitie betreft verwijst het regeerakkoord naar het voorstel van de Europese Commissie om de uitstoot met 55% te verminderen. Oxfam België pleit voor een reductie van 65%, maar het is een stap in de goede richting.

Het belastingstelsel zal moeten bijdragen tot de klimaat -en milieudoelstellingen. Het principe ‘de vervuiler betaalt’ staat centraal, en dit wil België ook doortrekken op Europees niveau.

De regering engageert zich ook voor een stijgende bijdrage aan de internationale klimaatfinanciering, los van het budget voor ontwikkelingssamenwerking. Het blijft hier nog vaag, maar het gaat om een traditionele eis van de ontwikkelingsorganisaties in België.

Het is een gemiste kans dat het regeerakkoord zwijgt over het geleidelijk uitfaseren van eerste generatie biobrandstoffen. Het gebruik van biobrandstoffen heeft een grote impact op grond en voedselsystemen in kwetsbare landen.

Er is veel aandacht voor overleg, en de nood aan een rechtvaardige transitie. Dit is een belangrijk aandachtspunt voor ons. Het zijn niet de meest kwetsbare bevolkingsgroepen of landen die de rekening moeten betalen. Er wordt verwezen naar ‘klimaattafels’, en een nationale conferentie over rechtvaardige transitie zal worden georganiseerd. Er zal deze legislatuur dus, terecht, een debat ontstaan over just transition. Oxfam zal erover waken dat ook de international dimensie in acht genomen wordt.

3. Handel en economie, a mixed bag

Het akkoord verwijst naar een ‘ander economisch model’ dat sterker en duurzamer is. Economie en ecologie staan niet tegenover elkaar. De noodzakelijke omwenteling als gevolg van de klimaatcrisis wordt als een opportuniteit beschouwd: nieuwe jobs, betere levenskwaliteit en meer innovatie.

Verder wil men inzetten op de circulaire economie. Nadat Brussel voor het donut-model koos, zet dus ook de federale regering de deur op een kier voor een economische transitie. We kunnen hier spreken van een trendbreuk met de vorige regering.

Het regeerakkoord bevestigt dat de Europese handelsakkoorden internationale sociale, milieu- en mensenrechtennormen moeten naleven. Meer nog, de regering zal handels- én investeringsakkoorden enkel goedkeuren als deze bepalingen ook echt bindend en afdwingbaar zijn. De Vivaldi regering lijkt  zo het “vrijhandel-boven-alles-pad” dat de vorige regering was ingeslagen, te verlaten. We zullen opvolgen of en hoe dit engagement zich vertaald in de praktijk.

Door enkel over nieuwe verdragen te spreken zijn huidige problematische akkoorden zoals MERCOSUR, niet zomaar van de baan. De grote ongelijkheden binnen het mondiaal handelsregime worden ook niet expliciet in vraag gesteld.

België wil een voortrekkersrol spelen op Europees niveau omtrenteen verplicht wetgevend kader rond zorgplicht. Dit is heel positief.

4. Inspanningen tegen grootschalige belastingontduiking

België wordt een voortrekker op Europees en internationaal niveau rond de strijd tegen belastingontwijking en de harmonisatie van de vennootschapbelasting.

Zo neemt België zich voor om
- een voortrekkersrol te spelen rond het belasten van de digitale economie
- een voortrekkersrol te spelen omtrent de minimumbelasting van multinationals
- de hervorming van de Code Of Conduct op Europees niveau te ondersteunen
- op Europees niveau voor fiscale harmonisatie en de financiële transactietaks te pleiten

Dit zien we als het resultaat van onze jarenlange inzet op deze thema’s met de steun van veel supporters en vrijwilligers van Oxfam België. 

5. Mensenrechten staan centraal

De nieuwe regering neemt een uitgesproken pro-Europese houding en stelt mensenrechten en het humanitair recht centraal. Er is speciale aandacht voor kinderrechten, gender en LGBTQIA+ rechten.

Rond Palestina wordt expliciet verwezen naar verdere stappen “inzake een bilateraal en multilateraal differentiatiebeleid ten opzichte van de Israëlische nederzettingen”. Dit was een specifieke eis van Oxfam België. Er zal ook werk worden gemaakt van een lijst van effectieve en proportionele tegenmaatregelen in geval van een Israëlische annexatie van Palestijns gebied.