Tijdens de pandemie verdubbelde de rijkdom van de tien rijkste mannen ter wereld, terwijl de ongelijkheid elke vier seconden één persoon doodde

17/01/2022

Het vermogen van de tien rijkste mannen ter wereld is meer dan verdubbeld: van 700 miljard dollar tot 1,5 biljoen dollar. En dit met een snelheid van 15.000 dollar per seconde of 1,3 miljard dollar per dag gedurende de eerste twee jaar van een pandemie waarin 99% van de wereldbevolking een lager inkomen had dan verwacht en naar schatting meer dan 160 miljoen mensen meer in de armoede zijn terechtgekomen. 

Eva Smets, directrice van Oxfam België, zei: "Als deze tien mannen morgen 99,999% van hun rijkdom zouden verliezen, zouden ze nog steeds rijker zijn dan de overige 99% van de wereldbevolking."

In een nieuw rapport, getiteld Inequality Kills, dat vandaag is uitgebracht aan de vooravond van de online sessies “Davos Agenda”, onthult Oxfam dat ongelijkheid bijdraagt aan de dood van ten minste 21.000 mensen per dag, of één persoon elke vier seconden. Deze cijfers zijn gebaseerd op voorzichtige schattingen van sterfgevallen door gebrek aan toegang tot gezondheidsdiensten, gendergerelateerd geweld, honger en klimaatverandering.

"Overal ter wereld heeft ongelijkheid invloed op de levensverwachting van mensen en hun mogelijkheid om zich te beschermen tegen pandemieën, geweld, honger en klimaatrampen. Het is nog nooit zo belangrijk geweest deze gewelddadige ongelijkheden aan te pakken.”

De rijkdom van miljardairs is sinds het begin van de pandemie zelfs meer toegenomen dan tijdens de 14 jaar daarvoor. Die toename van het vermogen van miljardairs wordt geschat op 5 biljoen dollar en ze is de grootste toename sinds de meting van dergelijke gegevens. In België bezit 1% nu 15% van de rijkdom - meer dan de gezamenlijke rijkdom van de armste 50% van de bevolking.

De 10 rijkste mannen ter wereld hebben tijdens de pandemie zoveel rijkdom vergaard dat zij samen nog steeds 8 miljard dollar winst zouden hebben als die rijkdom voor 99% zou worden belast. Het opgehaalde bedrag zou genoeg zijn om wereldwijd vaccins te financieren, universele sociale bescherming en toegang tot gezondheidszorg te voorzien, zich aan de klimaatverandering aan te passen en om het aantal gevallen van gendergerelateerd geweld in meer dan 80 landen te verminderen.

"Miljardairs hebben een geweldige pandemie gehad. Ze hebben geprofiteerd van de snel stijgende aandelenkoersen en vaccinmonopolies. Intussen hebben vrouwen en meisjes, maar ook geracialiseerde groepen te lijden gehad onder toenemend economisch geweld. Beleidskeuzes die rijkdom en macht in handen van een kleine bevoorrechte groep houden, zijn schadelijk voor de overgrote meerderheid van gewone mensen en voor onze planeet," aldus Smets.

  • Genderongelijkheid: Door de pandemie is de termijn waarop we gelijkheid tussen mannen en vrouwen kunnen bereiken verlengd van 99 jaar tot nu 135 jaar. Gezamenlijk hebben vrouwen tegen 2020 800 miljard dollar aan inkomen verloren. In totaal werken er nu 13 miljoen minder vrouwen dan in 2019. COVID-19 golven leiden tot pieken in gendergerelateerd geweld, nu de last van onbetaalde zorgarbeid voor vrouwen en meisjes is toegenomen. In België zijn het de eenoudergezinnen die het grootste risico lopen in armoede te vervallen, voor 80% bestaande uit alleenstaande moeders. Bovendien werd 75% van het corona-ouderschapsverlof dat tussen mei en september 2020 beschikbaar was, door vrouwen opgenomen. 
  • Racisme tegengaan: Geracialiseerde groepen zijn het zwaarst getroffen door de pandemie. In Engeland hadden tijdens de tweede golf van de pandemie mensen van Bengaalse afkomst vijfmaal meer kans om aan COVID-19 te sterven dan de witte Britse bevolking. In de Verenigde Staten zouden vandaag 3,4 miljoen Afro-Amerikanen in leven zijn als hun levensverwachting dezelfde was als die van witte Amerikanen. Deze ongelijkheden zijn rechtstreeks geworteld in racisme en kolonialisme en worden nog verergerd door structureel geweld. In België heb je als jongere van een andere afkomst respectievelijk 55% en 40% meer kans om slachtoffer te worden van politiemishandeling.

Verwacht wordt dat de ongelijkheid tussen landen voor het eerst in een generatie zal toenemen. Landen met een laag of gemiddeld inkomen, die geen toegang hebben tot voldoende vaccinvoorraden omdat de regeringen van rijke landen de belangen van Big Pharma voorop stellen, moeten hun overheidsuitgaven beperken omdat hun schuldenlast de pan uit rijst. Zij zullen waarschijnlijk te maken krijgen met bezuinigingsmaatregelen. Het percentage besmette mensen dat aan het virus overlijdt, is in kwetsbare landen ongeveer twee keer zo hoog als in rijke landen.

Tot slot is ongelijkheid de kern van de klimaatcrisis. De CO2-uitstoot van de rijkste 1% is twee keer zo hoog als die van de onderste 50%. En dat terwijl we in de pandemie geconfronteerd werden met branden, overstromingen, tornado's, mislukte oogsten en honger.

Volgens Eva Smets "zijn deze diepe ongelijkheden geen toeval, maar een bewuste keuze. Niet alleen hebben onze economische structuren ons kwetsbaarder gemaakt voor deze pandemie, maar ze stellen ook de rijken in staat deze crisis in hun eigen voordeel uit te buiten.”

Ondanks de immense kosten van de pandemie hebben rijke landen de afgelopen twee jaar nagelaten belastingen op de rijkdom van de rijkste mensen te verhogen en zijn zij doorgegaan met het privatiseren van collectieve goederen, zoals vaccintechnologie. Ze hebben multinationals aangemoedigd om monopolies te ontwikkelen, zozeer zelfs dat alleen al tijdens de pandemie de toename van de marktconcentratie in één jaar groter was dan tussen 2000 en 2015. Deze keuzes hebben een reëel effect op de mensenrechten.

Om deze keuzes te veranderen, doet Oxfam de volgende aanbevelingen aan regeringen, waaronder die van België:

  • Een deel van de enorme winsten die miljardairs sinds het begin van de pandemie hebben gemaakt, terugvorderen door de invoering van permanente belastingen op vermogen en kapitaal.
  •  
    • België moet de gelegenheid van de in voorbereiding zijnde belastinghervorming aangrijpen om een billijker belastingbeleid te voeren. Dit omvat een belasting op extreme rijkdom, progressievere belastingheffing en meer transparantie en bestrijding van belastingontduiking. Het belasten van vermogens boven een miljoen euro is een maatregel die door 73% van de Belgen wordt gesteund. Een progressieve jaarlijkse belasting op het vermogen van multimiljonairs in België zou volgens Oxfam 7 miljard euro per jaar kunnen opbrengen. Omgekeerd moeten regressieve keuzes, zoals het verhogen van de BTW, worden vermeden, aangezien deze verbruiksbelastingen vrouwen en mensen met een laag inkomen veel harder treffen. 
    • België moet ervoor pleiten dat de Europese Unie haar beleid tegen belastingontduiking hervormt. Momenteel zijn de criteria die worden gebruikt om de "zwarte lijst van belastingparadijzen" op te stellen, zo beperkt dat slechts één van de 15 ergste belastingparadijzen die Oxfam in 2016 heeft geïdentificeerd, is opgenomen.  
  • Investeer de miljarden die deze belastingen opleveren in sociale bescherming, universele gezondheidszorg, klimaatadaptatie en het voorkomen van gendergerelateerd geweld.
  •  
    • België zou een deel van de speciale trekkingsrechten (SDR's) die het van het IMF heeft gekregen, moeten toewijzen aan kwetsbare economieën, zonder schulden of voorwaarden. België kan ook haar bilaterale schulden kwijtschelden en eisen dat particuliere schuldeisers hetzelfde doen, om te voorkomen dat lage- en middeninkomenslanden de aflossing van schulden voorrang moeten geven boven investeringen in veerkrachtige overheidsdiensten. 
  • De economische en politieke macht moeten herverdeeld worden.
  •  
    • België moet een duidelijke strategie hebben om ongelijkheid te bestrijden en geweld van welke aard ook te voorkomen, zowel op zijn grondgebied als in zijn ontwikkelingssamenwerking. Een op rechten gebaseerde, feministische en dekoloniale aanpak, zijn absoluut van vitaal belang voor een transformerend overheidsbeleid en sociale rechtvaardigheid. 
  • Rijke landen moeten onmiddellijk de intellectuele-eigendomsrechten op COVID-19-vaccins opheffen, zodat meer landen genoeg vaccins kunnen produceren om de pandemie sneller te beëindigen.
  •  
    • België moet eindelijk binnen de Europese Unie een duidelijk standpunt innemen ten gunste van de tijdelijke opheffing van de intellectuele eigendomsrechten, zoals bepaald in de TRIPS-overeenkomsten van de WTO.

"Er is geen gebrek aan geld. Die aanname werd doorprikt toen de regeringen 16 biljoen dollar vrijmaakten om de pandemie aan te pakken. Het enige wat ontbreekt is de moed om los te breken uit het keurslijf van ons huidig gewelddadig economisch systeem. Regeringen zouden er goed aan doen te luisteren naar de sociale bewegingen, de jongeren die staken voor het klimaat, de activisten van Black Lives Matter, de feministen van #NiUnaMenos, of de Indiase boeren die allemaal rechtvaardigheid en gelijkheid eisen,” aldus Eva Smets.

Noot voor de redactie

Het rapport Inequality Kills alsook de samenvatting zijn hier beschikbaar, evenals de methodologie over hoe Oxfam de statistieken heeft berekend. Eva Smets is beschikbaar voor interviews.

Gegevens over de rijkste mensen in de samenleving zijn afkomstig van de Forbes 2021 miljardairs ranglijst. De gegevens over de verdeling van rijkdom in de wereld zijn afkomstig uit het Global Wealth Databook 2021 van het Credit Suisse Research Institute. De inkomenscijfers voor de 99% zijn afkomstig van de Wereldbank. 

Volgens cijfers van Forbes hebben de tien rijkste mensen ter wereld per 30 november 2021 hun vermogen sinds maart 2020 met 821 miljard dollar zien toenemen. De tien rijkste mannen waren Elon Musk, Jeff Bezos, Bernard Arnault en familie, Bill Gates, Larry Ellison, Larry Page, Sergey Brin, Mark Zuckerberg, Steve Ballmer en Warren Buffet.

In 2020 heeft de COVID-19-crisis vrouwen over de hele wereld minstens 800 miljard dollar aan gederfde inkomsten gekost, meer dan het gecombineerde bbp van 98 landen.

Ondanks de aanbevelingen van het IMF en de OESO hebben zeer weinig rijke landen plannen aangekondigd om een vermogensbelasting in te voeren of om het tarief ervan te verhogen, als ze dat al doen.   

De rijkste 1% van de wereldbevolking is verantwoordelijk voor meer dan twee keer zoveel C02-uitstoot als de armste helft van de mensheid (ongeveer 3,1 miljard mensen) gedurende een 25-jarige periode van ongekende groei van vervuilende uitstoot.

De CO2-uitstoot van de rijkste 1% zal in 2030 30 keer hoger liggen dan het niveau dat nodig is om de opwarming te beperken tot 1,5°C, zoals bepaald in de overeenkomst van Parijs.

De bronnen die zijn gebruikt voor de hier vermelde Belgische cijfers komen van de RVA, de Liga voor Mensenrechten, de Conseil des Femmes Francophones de Belgique, de Europese gegevens EU-SILC, 11.11.11, Wealth X en Crédit Suisse.

Thema: 

Contact us

Nederlandstalige pers
Belinda Torres Leclercq
0472/55.34.43
belinda.torres-leclercq@oxfam.org

Franstalige pers
Sotiris Gassialis
0494/13.56.78
sotiris.gassialis@oxfam.org

Follow us

OH-magazine
Abonneer je op het driemaandelijks magazine van Oxfam-Solidariteit, stuur een e-mail naar
oh-magazine@oxfamsol.be.

Twitter
Volg ons op Twitter