Congo: Schulden maken om eten te kopen

31/12/2018

De conflicten in de Congolese provincies Ituri en Noord-Kivu blijven voortduren. Mensen slaan nog steeds op de vlucht. In 2018 heeft Oxfam in deze crisissituatie 4.050 gezinnen kunnen helpen: door eten te voorzien, bescherming en financiële steun voor de meest dringende zaken. Dit project is mogelijk dankzij financiering door de Europese Unie.

Meer dan 4 miljoen mensen in de Democratische Republiek Congo zijn van thuis moeten vluchten voor het geweld. Daarmee is dit de grootste ontheemden-crisis in heel Afrika. En de provincies Ituri en Noord-Kivu zijn bijzonder getroffen: in 2017 en 2018 was daar bijzonder veel geweld, en honderdduizenden mensen sloegen in eigen land op de vlucht.

"Mijn echte vrienden zijn vijanden geworden"

Geweld, dat neemt voor de inwoners van Congo verschillende vormen aan. Moord. Verkrachtingen. Plunderingen. Scholen en gezondheidscentra die vernield worden.

Het geweld wordt veroorzaakt door aanvallen en schermutselingen van veel gewapende groepen: Mai-Mai, ADF, Nalu, FARDC, FRPI, Mazembe, Nduma Defense of Congo...). Ook botsingen tussen verschillende bevolkingsgroepen, met name de Hema en Lendu, monden uit in geweld in Ituri.

“We zijn alles kwijt”, vertelt Salire Joseph, 56 jaar oud en vader van 6 kinderen. Hij was chef de village van het dorp Bani, maar woont nu in Téléga door de aanhoudende botsingen tussen bevlkingsgroepen.

“Sommigen onder ons worden nu aangevallen door mensen waarvan ze in 2003 al het slachtoffer waren, dus dezelfde mensen die toen al gruweldaden hebben verricht. Stel je voor: het zijn je vrienden die je komen vermoorden! Mijn echte vrienden zijn nu vijanden. We hadden nooit gedacht dat het conflict van 2003 opnieuw zou kunnen heropleven, en opnieuw doden zou maken. Het is moeilijk te begrijpen.” 

Schulden maken om te overleven

De Congolezen die ontheemd zijn (dat betekent: in eigen land op de vlucht zijn), hebben hun levensonderhoud verloren. Ze hebben hun akkers en kuddes moeten achterlaten omdat ze moesten vluchten. Maar ook andere noodzakelijke dingen bleven achter: kleding, voedselreserves en keukengerei.

Sommige ontheemde Congolezen proberen te overleven door zichzelf als dagloners aan te bieden in de gebieden waar ze hun toevlucht hebben gezocht. Maar op sommige plaatsen is het inkomen van een dag werken niet meer dan 500 Congolese frank, of het equivalent van slechts 1 kilogram cassavebloem. Meer dan 85% van de ontheemden in Congo moet daardoor schulden maken om eten te kunnen kopen.

Noodhulp voor 4.050 gezinnen

Oxfam helpt getroffen gezinnen en verdeelt voedselbonnen aan de meest kwetsbare mensen. De bonnen kunnen ze gebruiken om gedroogde vis, maniokmeel, bonen en olie te kopen op de lokale markt. Vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven krijgen ook een zakje met groentezaden.

Om te vermijden dat mensen zich in de schulden gaan steken, verdeelt Oxfam ook 2 keer 25 dollar cash geld.

Oxfam heeft in 2018 in totaal 4.050 kwetsbare gezinnen geholpen in de Congolese provincies Ituri en Noord-Kivu. Mensen zoals Colette: zij vluchtte naar Lopa (in het Djugu-gebied, provincie Ituri):

“Ik ben hier begin februari aangekomen vanwege een conflict met aanvallers. Ik kwam uit het dorp Beliba, op het grondgebied van Djugu. Oxfam was de eerste organisatie die ons kwam ondersteunen. Oxfam gaf ons geld om eten te kopen en om een paar dingen te kopen die we niet meer hadden.”

“Alles is in brand gestoken thuis. We zullen ons dorp eerst moeten heropbouwen en dan zullen we terug kunnen keren om onze velden te bewerken. Bedankt voor deze hulp, want ik zie er veel goede dingen mee gebeuren. We hebben hier honger geleden, maar nu hebben we tenminste iets te eten. Bijna iedereen is tevreden. Nu gaat het min of meer goed.”

Vluchten = extra gevaren

Maar er is meer nodig dan voedselhulp alleen. Oxfam ondersteunt ook projecten om mensen beter te beschermen. Want als je ontheemd bent, zijn er extra risico's.

Je moet je telkens opnieuw verplaatsen en bent daardoor extra kwetsbaar. Mensen worden vermoord of ontvoerd. Jongeren worden onder dwang gerekruteerd door milities. Meisjes worden verkracht of gedwongen om te trouwen. Je wordt afgeperst en moet eigendommen afgeven. Plaatselijke overheden dwingen je om illegale belastingen te betalen. Je stuit op blokkades onderweg.

En families op de vlucht raken vaak gescheiden van elkaar. In een enquête van december 2017 meldde 14% van de gezinnen dat ze tijdens de vlucht een familielid waren kwijtgeraakt. In 30% van de gevallen ging het om een kind.

Oxfam helpt mensen om zichzelf te beschermen

Hoe bescherm je jezelf tegen deze risico’s? Oxfam leidt ontheemde mensen op tot referentiepersonen: we geven hen vorming over de rechten van ontheemde mensen of over hoe je best reageert in gewelddadige situaties. Deze referentiepersonen sensibiliseren op hun beurt andere ontheemde mensen. Ze helpen kwetsbare mensen de weg te vinden naar plaatsen waar zij psychosociale of medische hulp kunnen vinden. Dit project helpt mensen om zichzelf beter te beschermen.

Dit Oxfam-programma wordt mogelijk gemaakt dankzij financiering door de Europese Unie.

De Europese Unie is een van de belangrijkste donors van humanitaire hulp in de wereld. Tot zijn bevoegdheid behoort de financiering van noodhulp maar eveneens het ondersteunen van acties voor rampenpreventie. Haar programma ’Voorbereiding op Rampen’ helpt de kwetsbare bevolkingsgroepen die in de meest gevoelige gebieden leven om de gevolgen van natuurrampen zoveel mogelijk te beperken.