De uitdagingen in Guatemala

Guatemala is een ontwikkelingsland met veel sociale problemen. Meer dan de helft van de mensen is arm. De inheemse bevolking heeft weinig inspraak in het beleid. Het is vooral de economische elite die het voor het zeggen heeft. Toen de grenzen open gingen en er internationale handelsakkoorden werden afgesloten, volgden er buitenlandse investeringen. De economie groeide. Maar kleine boeren delen niet mee in de winst, net zomin als de meeste vrouwen en jongeren.

Grondstoffen

Aan natuurlijke rijkdommen ontbreekt het Guatemala niet. Maar de geografie en ligging zorgen ook voor risico’s. Net als andere landen in de regio is Guatemala bijvoorbeeld rijk aan grondstoffen. Die zijn bron van heel wat gewelddadige conflicten. Mijnbouwbedrijven proberen hun winsten te maximaliseren en liggen zelden wakker van sociale gevolgen of milieueffecten.

Ongeremde exploitatie

De inheemse bevolking en de plattelandsgemeenschap delen voorlopig niet op een eerlijke manier in de exploitatie van die rijkdom. Boerenorganisaties en de inheemse gemeenschap werken steeds beter samen om de ongeremde exploitatie van natuurlijke grondstoffen te voorkomen, of op z’n minst aan strikte regels te onderwerpen. 

Natuurrampen

Centraal-Amerika is bovendien erg gevoelig voor natuurrampen. Zo krijgt Guatemala geregeld af te rekenen met orkanen, tropische stormen, een aardbeving of vulkaanuitbarsting. De voorbije 25 jaar is zowel de frequentie als de intensiteit en de impact van deze natuurrampen verhoogd. Dit is een gevolg van de klimaatverandering, de vrijwel onbestaande ruimtelijke ordening en de groeiende kwetsbaarheid van de armste bevolking.

Economie op apegapen

De crisis van de voorbije jaren in Centraal-Amerika heeft het grootste deel van de bevolking erg kwetsbaar gemaakt. Armoede en slechte voeding bepalen het leven van de meeste mensen. Door de wereldwijde financiële crisis en ongunstige belastingsystemen zijn ook enorm veel mensen werkloos geworden. Het geld dat migranten vanuit het buitenland terugstuurden naar Guatemala, is opgedroogd en de consumptie is gedaald. Het belastingsysteem zorgt ervoor dat de bestaande rijkdom weinig of niet herverdeeld wordt. Daarnaast is de overheidsschuld gegroeid.

Ongelijke concurrentie

In het kader van de regionale integratie sloot Guatemala in 2003 een vrijhandelsakkoord met de Verenigde Staten (Central America Free Trade Agreement (CAFTA)). Ook werd in 2012 het Associatieakkoord met de Europese Unie bekrachtigd. Beide akkoorden vormen een reële bedreiging voor de bestaansmiddelen van producenten en kleine boeren, en voor de voedselzekerheid van de bevolking. Guatemala is allesbehalve klaar om de concurrentie met economisch sterkere landen aan te gaan.

Inheemse plattelandsbevolking verjaagd

Het familiale landbouwmodel wordt uitgehold door sterke nationale en internationale economische groepen. Die palmen grote stukken land in voor de houtkap of de teelt van palmolie en suikerriet, waarmee biobrandstof kan geproduceerd worden. Natuurlijke hulpbronnen zoals drinkwater komen in gevaar. De inheemse plattelandsbevolking wordt vaak in groten getale verjaagd uit het gebied. Precies de kleine boeren zorgen nochtans voor maïs en bonen, het basisvoedsel van alle sociale klassen in Guatemala. De plattelandseconomie zorgt voor de ontwikkeling van de hele bevolking.

Drugs- en wapenhandel

In verschillende landen in Centraal-Amerika zijn democratische instellingen verzwakt en neemt de corruptie toe. De drugs- en wapenhandel zorgen er voor meer onveiligheid en geweld. Guatemala vormt helaas geen uitzondering. Geweld tegen vrouwen komt er heel veel voor, vaak enkel omdat ze vrouw zijn. De onderdrukking van vrouwen lijkt haast een normale zaak en heel vaak blijven de daders ongestraft.

Burgerrechtenbewegingen

Het budget voor het programma van preventie en uitroeiing van dit geweld werd in Guatemala recent nog met meer dan de helft verminderd. Burgerbewegingen in de regio komen steeds meer op voor hun rechten en willen actief betrokken worden bij het politieke beleid. Maar het protest botst op tegenwerking en wordt gecriminaliseerd.

Slachtoffers in de kou

Iedereen moet zonder onderscheid gebruik kunnen maken van zijn rechten en daarvoor kunnen vertrouwen op een eerlijke, efficiënte rechtspraak. Maar daar wringt vaak het schoentje in Guatemala. Want zelfs al bestaat er een goede wetgeving en komt een zaak voor de rechter, dan betekent dat nog niet dat de dader van een misdrijf effectief gestraft wordt. De economische elites ontspringen ook vaak de dans. De vele slachtoffers blijven in de kou staan. Zeker de slachtoffers van geweld op vrouwen.

Ongelijke machtsverhoudingen

De discriminatie van vrouwen en het geweld hebben te maken met de ongelijke machtsverhoudingen tussen vrouwen en mannen. Ideeën en waarden die dit ondersteunen, zitten diep verankerd in de samenleving. En de overheid slaagt er niet in om de rechten van vrouwen te garanderen. Vrouwengroepen en feministische bewegingen hebben deze problematiek op de agenda gezet en zijn de dialoog aangegaan met de overheid.  Ze eisen dat de overheid haar internationale verplichtingen inzake vrouwenrechten nakomt en gelijke rechten garandeert. Met publieke acties willen zij andere organisaties en de gemeenschappen ertoe aanzetten om het geweld tegen vrouwen mee te bestrijden. Ondanks hun bewustmakingscampagnes en politieke acties is hun impact nog erg beperkt.

Mensenrechten

Zowel op nationaal als op lokaal vlak ijveren inheemse bewegingen, boeren- en vrouwenorganisaties en jongerengroepen voor meer respect voor de mensenrechten. Zij zetten de overheid en het gerechtelijk apparaat onder druk om de basisrechten te doen respecteren. En daarbij krijgen ze steun van diverse internationale organisaties, waaronder Oxfam.