De uitdagingen in Mozambique

Mozambique heeft twee gezichten. Macro-economisch doet het land het vrij goed. Maar tegelijk kan het dit succes niet vertalen in een vermindering van de armoede en een duurzame ontwikkeling van de samenleving.

Rijkdommen en armoede

76 procent van de actieve bevolking van Mozambique leeft van de familiale landbouw en verbouwt 97 procent van de bewerkte grond. Maar hoewel er meer diversificatie is, groeien de opbrengsten niet en moet Mozambique nog altijd voedsel invoeren. Het inkomen van de kleine boeren is zeer kwetsbaar, want hun opbrengst is beperkt en onregelmatig. Meer dan 10 miljoen Mozambikanen leven in extreme armoede en voedselonzekerheid. Vooral vrouwen en kwetsbare groepen hebben het erg moeilijk.

Tegelijkertijd doet een gedeelte van de bevolking vrij goede zaken, vooral in de handel en de mijnontginning. Buitenlandse investeerders worden aangetrokken door gas- en oliereserves die nog niet in productie gebracht werden. De exploitatie van titanium levert steeds meer financiële opbrengsten op.

Maar die komen het grootste deel van de bevolking niet meteen ten goede. Grote investeringsprojecten bedreigen de tewerkstelling op het platteland. En het gebruik van grondstoffen door de privésector tast het inkomen en het milieu aan. Bovendien hebben sterke economische machten, zoals privébedrijven en een aantal landen (Zuid-Afrika, Brazilië en China), de neiging om het beleid te beïnvloeden van landen waar ze mee samenwerken. Via akkoorden leggen ze beslag op de grond die ze gebruiken. De boeren die van deze grond leven, worden dan elke keer vergeten.

De kleine boeren zijn niet voldoende georganiseerd om zich tegen die externe bedreigingen te verweren en hun deel van de groei op te eisen. Daarom is het erg belangrijk dat boerenorganisaties gehoord en versterkt worden. Zodat kunnen ze meer uitwisselen en van elkaar leren, maar ook invloed uitoefenen op het beleid. 

Wat veroorzaakt de armoede?

  • De gebrekkige sociale bescherming: zonder externe hulp slaagt de overheid er niet in om goed onderwijs en goede gezondheidszorg aan te bieden aan de meerderheid van de bevolking. Zonder echte kansen op ontwikkeling en met slechts minimale voorzieningen voor juridische bescherming, zinken veel mensen steeds dieper weg in de armoede.
  • De landbouw brengt weinig op: kleine boeren beschikken niet over goede productiemiddelen of voldoende informatie om vlot toegang te krijgen tot de lokale markt. Ze slagen er niet in om op te komen voor hun rechten.
  • Gebrek aan inspraak: in de steden wordt de armoede vooral veroorzaakt door werkloosheid en een gebrek aan economische mogelijkheden. De bevolking kan zelf niet investeren in haar eigen vooruitgang en heeft geen invloed op het beleid, om zo op te komen voor haar belangen.
  • Sociale uitsluiting: vooral kwetsbare groepen zoals vrouwen, meisjes, ouderen, mensen met een handicap en hiv-/aidspatiënten worden systematisch uitgesloten en gediscrimineerd. Hun toegang tot sociale zekerheid is beperkt en ze kunnen moeilijk opkomen voor hun rechten.

Recht van de sterkste

In Mozambique is geweld tegen vrouwen strafbaar. Maar organisaties die zich slachtoffers opvangen en adviseren, zijn onvoldoende geïnformeerd en gestructureerd. Ook vakmensen zoals advocaten, politie en psychologen hebben die wet nog niet geïntegreerd in hun dagelijkse praktijk. De grondwet beschermt vrouwen tegen discriminatie en hun rechten zijn wettelijk geregeld. Maar in de praktijk kunnen zij deze niet afdwingen. Geweld tegen vrouwen is ruim verspreid. En plattelandsvrouwen hebben weinig mogelijkheden om zich te ontwikkelen.

Toegang tot sociale basisvoorzieningen, nog steeds een prioriteit?

Op het vlak van toegang tot sociale basisdiensten zijn er stappen in de goede richting gezet, onder andere in de gezondheidszorg en het onderwijs. Toch blijft het toezicht op het overheidsbeleid en op het gebruik van overheidsgeld meer dan ooit nodig. De  overheid lijkt zich steeds meer te focussen op de recent ontdekte energiebronnen (off shore-olie bijvoorbeeld). Ze toont minder interesse voor sociaal beleid. En de traditionele platformen van organisaties die bijvoorbeeld de evolutie van de schulden bewaakten, verliezen ook stilaan hun enthousiasme.