De uitdagingen in Nicaragua

De politieke en sociale revolutie in het Nicaragua van de jaren ‘80 inspireerde de hele wereld tot verandering. Ze leidde tot een heropleving van sociale actoren, collectieve productiesystemen, coöperaties, de agrarische sector en de collectivisering van rijkdom. Maar toen kwam het land in een burgeroorlog terecht. De economie werd verwoest, en in 1990 maakte Nicaragua de overgang naar een markteconomie. Volgens de Wereldbank leeft 80 procent van de bevolking nu van minder dan 2 dollar per dag.

Onontgonnen rijkdom

Nicaragua heeft nog steeds zwakke democratische instellingen. Het land blijft economisch afhankelijk van een grootschalige export van landbouwproducten, van internationale hulp en van geldtransfers van familieleden in het buitenland. Na Haïti is Nicaragua het tweede armste land van Latijns-Amerika en het Caraïbisch gebied. In de globale ontwikkelingsindex staat het op de 124ste plaats (van de 177).

Nicaragua is sterk afhankelijk van de primaire sector: koffie, vlees, suiker, visserij en goud. Die sector genereert ongeveer 50 procent van de export. Het land heeft de meeste natuurlijke rijkdommen van Centraal-Amerika: water, bossen, mineralen en visgronden. Maar de geschiedenis wordt gekenmerkt door conflicten, terugkerende natuurrampen, een zwakke overheid, een patriarchale cultuur en een kortetermijnvisie.  

Armoede op het platteland

70 procent van de armste bevolking in Nicaragua leeft op het platteland. Nochtans draagt de landbouw voor 35 procent bij tot de nationale economie. Er wordt nog altijd veel te weinig geïnvesteerd in boeren zonder land of met slechts een klein stuk grond. Slechts 17,6 procent van de gezinnen op het platteland heeft toegang tot drinkbaar water, terwijl amper 25,7 procent van hen over elektriciteit beschikt. 15,8 procent van de gezinshoofden heeft betaald werk. Amper de helft van de kinderen maakt de lagere school af en 33 procent van de kinderen lijdt aan chronische ondervoeding.

Ontwikkelingsplannen en politieke beslissingen toonden vaak geen respect voor de rechten van de meest kwetsbare bevolking. Ze hebben de historisch gegroeide ongelijkheid en armoede verscherpt. In Nicaragua vloeit die ongelijkheid voort uit de discriminatie op basis van gender, sociale klasse, leeftijd, etnische afkomst en ras. 

Kwetsbaar klimaat en milieu

Verschillende betrokkenen, en in het bijzonder inheemse bewegingen en vrouwengroepen, eisen erkenning én respect voor hun rechten. Maar een fundamentele verandering is pas mogelijk wanneer mensen hun rechten kennen, kunnen uitoefenen én verdedigen.

Door een gebrek aan juiste investeringen blijven bepaalde delen van de bevolking tegelijkertijd extra kwetsbaar voor humanitaire crisissen en andere risico’s. Nicaragua is gevoelig voor aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, overstromingen, orkanen en droogte. In 2010 leed de bevolking onder een strenge hongersnood, door de droogte veroorzaakt door het klimaatfenomeen El Niño.

Nicaragua moet ook zware milieuproblemen bestrijden. Het volume en de kwaliteit van het drinkwater vormen een probleem, door industriële vervuiling en huishoudelijk afval. De bosoppervlakte slinkt als gevolg van de - legale en illegale - kap, door branden en ziekten. Bossen worden gekapt voor landbouw, maar de bodem verarmt snel.

Vrouwen en mannen niet gelijk

In Latijns-Amerika behoort Nicaragua tot de vijf landen waar de ongelijkheid het grootst is, zeker tussen vrouwen en mannen. De overheid voorziet te weinig publieke middelen om die sociale achterstand goed te maken. Ook op het vlak van politieke participatie en besluitvorming hebben vrouwen een zwakke positie. Nochtans maken vrouwen bijna de helft uit van de economisch actieve bevolking in Nicaragua. Zij dragen evenveel bij tot de welvaart van het land als mannen en zijn in toenemende mate ook gezinshoofd.

Belangrijke ongelijkheden tussen mannen en vrouwen uiten zich onder andere in beperkte kansen voor vrouwen om productief te zijn, en om zich te ontwikkelen in de professionele wereld. Daarnaast hebben vrouwen weinig autonomie en vrijheid om hun seksuele en reproductieve rechten uit te oefenen. Er is er een gebrek aan inspraak bij de politieke besluitvorming en op allerlei vlakken in het maatschappelijke leven. Bovendien is er toenemend geweld op vrouwen in de privésfeer en in de samenleving, ook op seksueel vlak. Hierdoor kunnen vrouwen hun rechten niet ten volle beoefenen.