Guatemala: baas worden over eigen brood

23/08/2016

In Guatemala leven de meeste mensen van de landbouw. Maar boerenfamilies hebben er vaak zelf niet eens genoeg te eten. Oxfam vond samen met de boeren een historische oplossing. Letterlijk.

Guatemala ligt op het kruispunt van twee tectonische platen en twee oceanen, en telt daarbovenop ook nog 4 vulkanen. Het land is dan ook erg kwetsbaar voor orkanen, aardbevingen of vulkaanuitbarstingen.  Die rampen hebben een rechtstreekse impact op de mensen, maar ook op de gewassen op het veld.

Big (agri)business

Naast natuurlijke obstakels, kent Guatemala een enorme ongelijkheid is, en die laat zich ook voelen in de landbouw. 80% van de landbouwgrond is in handen van 8% van de grondbezitters. Moestuinen en akkers met gevarieerd basisvoedsel moeten letterlijk plaats ruimen voor grote velden vol monocultuur, waaronder vooral rietsuiker en palmolie. Lokale bewoners worden daarvoor verjaagd van hun grond en zien zich dan vaak verplicht om aan de slag te gaan als landbouwarbeider in zo’n groot monocultuur-bedrijf.

Zo’n grootschalige monocultuur heeft een enorme impact op de voedselzekerheid, bodemkwaliteit, biodiversiteit en toegang tot water in Guatemala. Daarom werkt Oxfam er samen met kleine boeren, zodat hun stem gehoord wordt – en dan in het bijzonder de stem van de vrouwen, want zij worden vaak als eerste het slachtoffer van ongelijkheid. Samen pleiten de boerenorganisaties ervoor om kleine boeren weer toegang tot land te geven, zodat zij in hun eigen voedingsbehoeften kunnen voorzien.

Technieken van voorouders

Carlos Muralles werkt al 21 jaar bij CEIBA, een partnerorganisatie van Oxfam. Om honger te bestrijden, wil CEIBA de beschikbare landbouwgrond in dorpen ter beschikking stellen van de hele gemeenschap, en opnieuw traditionele landbouwtechnieken invoeren (zie inzet).

“Er is een schrijnend gebrek aan voedsel in Guatemala. Veel mensen hebben soms niets te eten”, legt Carlos uit. “Wij moedigen mensen in de dorpen aan om samen te werken en om hun gronden te delen met elkaar.  Zo worden kennis en ervaringen uitgewisseld. We willen ook opnieuw bepaalde technieken van onze voorouders gaan gebruiken en die verrijken met de kennis en middelen van vandaag. Die technieken getuigen van respect voor de natuurlijke cyclus."

Milpa

De milpa is een traditionele landbouwtechniek waarin  je drie gewassen samen teelt – meestal maïs, bonen en een soort pompoen. De milpa wordt in Latijns-Amerika al meer dan 60.000 jaar gebruikt. De techniek lijkt eenvoudig, maar brengt  een bijzonder efficiënt ecosysteem tot stand.

De drie planten vullen elkaar perfect aan. Ze versterken elkaar, terwijl ze de bodem jaar na jaar vruchtbaar houden. De maïs dient als klimstok voor de bonen. De bonen zetten op hun beurt stikstof af in de bodem, die vervolgens wordt opgenomen door de andere twee planten. De pompoenen zorgen voor bodembedekking en houden de grond vochtig en vrij van onkruid. Een perfect zelfvoorzienend, agro-ecologisch systeem.

Fierheid herwinnen

Het programma startte in januari 2014. Halfweg zijn de resultaten bemoedigend. De boeren weten weer waar hun voedsel vandaag komt.

“Met dit programma willen we ook de lokale gemeenschappen ook bewustmaken”, zegt Carlos. “Het is nodig dat zij hun voedselvoorziening weer in eigen handen nemen en erop kunnen vertrouwen dat hun voedsel gezond is. Naast de economische resultaten is er ook een menselijk doel. Je merkt dat het zelfvertrouwen van de deelnemende boeren omhoog schiet. Je eigen gezin niet meer te eten kunnen geven, is een harde dobber. Wij helpen mensen om hun fierheid te herwinnen.”

Land: