Klimaatrechtvaardigheid, wat is dat precies?

13/09/2019

Overal ter wereld proberen het maatschappelijk middenveld en de ngo’s de overheden en bedrijven ertoe aan te zetten hun verantwoordelijkheid op te nemen en de klimaatcrisis aan te pakken. Daartoe kunnen zelfs gerechtelijke procedures worden opgestart. Het concept klimaatrechtvaardigheid omvat echter veel meer dan de wetten die niet altijd volstaan om de klimaatslachtoffers te beschermen. Maar wat houdt het begrip klimaatrechtvaardigheid dan precies in? Dat vatten we hieronder samen in 4 punten.

1. De Noord-Zuid-onrechtvaardigheid

Terwijl de rijkste 10% van de wereldbevolking verantwoordelijk is voor de helft van de wereldwijde CO2-uitstoot, treft de klimaatcrisis vooral de armste 50% die goed is voor slechts 10% van de uitstoot. Bovendien wijzen schattingen uit dat de koolstofvoetafdruk van de rijkste 1% van de wereldbevolking gemiddeld 175 keer hoger ligt dan die van de armste 10%.

Oxfam legt al zijn gewicht in de schaal om een einde te maken aan die dubbele scheeftrekking. Dat doen we door druk uit te oefenen op de rijkste landen, opdat ze de verbintenissen zouden nakomen die ze zijn aangegaan op de Klimaatconferentie van Parijs 2015. Zo zouden ze tegen 2020 jaarlijks 100 miljard dollar vrijmaken om de uitstoot van verontreinigende stoffen drastisch terug te dringen en om armere landen te helpen om zich aan te passen aan de gevolgen van de crisis.

Teken onze petitie voor een eerlijk klimaatbeleid

2. Een onrechtvaardigheid die leidt tot voedselonzekerheid

De honger in de wereld rukt op. Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties leden 820 miljoen mensen honger in 2018. Die verslechtering van de toestand is grotendeels te wijten aan de klimaatcrisis: de terugkerende overstromingen en de extreme droogte hebben een directe impact op de landbouw en bijgevolg ook op de voedselzekerheid. Vooral in Afrika en Zuid-Azië is de toestand zorgwekkend. Die twee regio’s zijn de voorbije jaren zwaar getroffen door de extreme klimaatschommelingen.

Oxfam ijvert voor kleinschalige landbouw en agro-ecologische praktijken die de wereld op een duurzame manier kunnen voeden zonder de aarde uit te putten. In België spoort Oxfam de overheid ertoe aan af te stappen van het overmatige gebruik van biobrandstoffen die worden geproduceerd in het zuiden. Die dragen namelijk bij tot de uitputting van de bodem en de verwoestijning, waardoor de voedselzekerheid en watervoorziening onder druk komen te staan. Het overmatige gebruik van biobrandstoffen houdt in bepaalde gevallen zelfs een schending van de mensenrechten in en leidt tot de verdrijving van de lokale bevolking en landroof.

3. Een genderonrechtvaardigheid

Boerinnen lopen het grootste risico om honger te lijden. Dat is vooral zo in crisissituaties, zoals in 2007, toen de prijzen voor landbouwgrondstoffen de hoogte in schoten. In ontwikkelingslanden nemen plattelandsvrouwen meer dan de helft in van de werkende bevolking. Ze spelen een essentiële rol in het onderhoud van de gezinnen en zijn tegelijk het slachtoffer van discriminatie, voornamelijk op twee domeinen.

Op het vlak van eigendom worden ze in het erf- en eigendomsrecht (grond, vee, huisvesting en landbouwmateriaal) vaak over het hoofd gezien. Op economisch vlak wordt hen vaak geen kredietgegund. Komt daar nog bij onbezoldigd werk, patriarchale normen … de lijst is lang. Oxfam oefent druk uit op overheden om boerinnen beter te financieren zodat ze de klimaatcrisis beter het hoofd kunnen bieden.

4. Een wereldwijde migratieonrechtvaardigheid

In 2018 zijn volgens het wereldrapport over ontheemding 17,2 miljoen mensen in hun eigen land ontheemd (uit hun huis gevlucht, maar geen grens overgestoken en dus geen vluchteling) als gevolg van klimaatrampen. Rampen zoals de twee cyclonen die in maart zuidelijk Afrika hebben getroffen of langere en intensere perioden van droogte. In het slechtste geval kan de klimaatcrisis ook leiden tot conflicten die slachtoffers ertoe aanzetten hun land te ontvluchten.

De klimaatcrisis treft ons allemaal, maar het risico op ontheemding is veel groter in arme landen. Zoals blijkt uit een analyse van Oxfam liep de bevolking van arme landen tussen 2008 en 2016 vijf keer meer risico op ontheemding als gevolg van extreme klimaatrampen dan de bevolking van rijke landen. Oxfam oefent druk uit op onze regering opdat ze haar verbintenis zou nakomen dat ze is aangegaan met de ondertekening van het VN-Migratiepact en een migratiebeleid zou voeren dat rekening houdt met de klimaatvluchtelingen.

Zin om je steentje bij te dragen aan de wereldwijde inspanning voor het klimaat?

Thema: