Guatemala

Guatemala is met zijn rijkdom aan bodemschatten en biodiversiteit een van de Centraal-Amerikaanse landen met het grootste potentieel. Maar de ongelijkheid is groot en neemt zelfs nog toe. Alle macht en rijkdom zijn in handen van een kleine groep blanke mannen. De helft van de autochtone bevolking lijdt daardoor aan chronische ondervoeding. Er is discriminatie, waarvan de Indiaanse vrouwen het grootste slachtoffer zijn. De zwakste bevolkingsgroepen lijden bovendien het meest onder natuurrampen en droogte.

  • In Huehuetenango (Guatemala) zijn lokale bewoners van hun land verjaagd door buitenlandse bedrijven. Oxfam-partner CEIBA steunt boeren om opnieuw toegang tot hun land te krijgen. CEIBA helpt de mensen in de dorpen ook om maïs, pompoenen en bonen te telen op gezamenlijke grond van hun gemeenschap. Zo zijn mensen opnieuw zeker van hun eten en hebben ze bovendien meer gevarieerd en evenwichtig eten op tafel.

    Lees meer over
    Guatemala
    Landroof
    CEIBA

De uitdagingen in Guatemala

Guatemala is een ontwikkelingsland met veel sociale problemen. Meer dan de helft van de mensen is arm. De inheemse bevolking heeft weinig inspraak in het beleid. Het is vooral de economische elite die het voor het zeggen heeft. Toen de grenzen open gingen en er internationale handelsakkoorden werden afgesloten, volgden er buitenlandse investeringen. De economie groeide. Maar kleine boeren delen niet mee in de winst, net zomin als de meeste vrouwen en jongeren.

Grondstoffen

Aan natuurlijke rijkdommen ontbreekt het Guatemala niet. Maar de geografie en ligging zorgen ook voor risico’s. Net als andere landen in de regio is Guatemala bijvoorbeeld rijk aan grondstoffen. Die zijn bron van heel wat gewelddadige conflicten. Mijnbouwbedrijven proberen hun winsten te maximaliseren en liggen zelden wakker van sociale gevolgen of milieueffecten.

Ongeremde exploitatie

De inheemse bevolking en de plattelandsgemeenschap delen voorlopig niet op een eerlijke manier in de exploitatie van die rijkdom. Boerenorganisaties en de inheemse gemeenschap werken steeds beter samen om de ongeremde exploitatie van natuurlijke grondstoffen te voorkomen, of op z’n minst aan strikte regels te onderwerpen. 

Natuurrampen

Centraal-Amerika is bovendien erg gevoelig voor natuurrampen. Zo krijgt Guatemala geregeld af te rekenen met orkanen, tropische stormen, een aardbeving of vulkaanuitbarsting. De voorbije 25 jaar is zowel de frequentie als de intensiteit en de impact van deze natuurrampen verhoogd. Dit is een gevolg van de klimaatverandering, de vrijwel onbestaande ruimtelijke ordening en de groeiende kwetsbaarheid van de armste bevolking.

Economie op apegapen

De crisis van de voorbije jaren in Centraal-Amerika heeft het grootste deel van de bevolking erg kwetsbaar gemaakt. Armoede en slechte voeding bepalen het leven van de meeste mensen. Door de wereldwijde financiële crisis en ongunstige belastingsystemen zijn ook enorm veel mensen werkloos geworden. Het geld dat migranten vanuit het buitenland terugstuurden naar Guatemala, is opgedroogd en de consumptie is gedaald. Het belastingsysteem zorgt ervoor dat de bestaande rijkdom weinig of niet herverdeeld wordt. Daarnaast is de overheidsschuld gegroeid.

Ongelijke concurrentie

In het kader van de regionale integratie sloot Guatemala in 2003 een vrijhandelsakkoord met de Verenigde Staten (Central America Free Trade Agreement (CAFTA)). Ook werd in 2012 het Associatieakkoord met de Europese Unie bekrachtigd. Beide akkoorden vormen een reële bedreiging voor de bestaansmiddelen van producenten en kleine boeren, en voor de voedselzekerheid van de bevolking. Guatemala is allesbehalve klaar om de concurrentie met economisch sterkere landen aan te gaan.

Inheemse plattelandsbevolking verjaagd

Het familiale landbouwmodel wordt uitgehold door sterke nationale en internationale economische groepen. Die palmen grote stukken land in voor de houtkap of de teelt van palmolie en suikerriet, waarmee biobrandstof kan geproduceerd worden. Natuurlijke hulpbronnen zoals drinkwater komen in gevaar. De inheemse plattelandsbevolking wordt vaak in groten getale verjaagd uit het gebied. Precies de kleine boeren zorgen nochtans voor maïs en bonen, het basisvoedsel van alle sociale klassen in Guatemala. De plattelandseconomie zorgt voor de ontwikkeling van de hele bevolking.

Drugs- en wapenhandel

In verschillende landen in Centraal-Amerika zijn democratische instellingen verzwakt en neemt de corruptie toe. De drugs- en wapenhandel zorgen er voor meer onveiligheid en geweld. Guatemala vormt helaas geen uitzondering. Geweld tegen vrouwen komt er heel veel voor, vaak enkel omdat ze vrouw zijn. De onderdrukking van vrouwen lijkt haast een normale zaak en heel vaak blijven de daders ongestraft.

Burgerrechtenbewegingen

Het budget voor het programma van preventie en uitroeiing van dit geweld werd in Guatemala recent nog met meer dan de helft verminderd. Burgerbewegingen in de regio komen steeds meer op voor hun rechten en willen actief betrokken worden bij het politieke beleid. Maar het protest botst op tegenwerking en wordt gecriminaliseerd.

Slachtoffers in de kou

Iedereen moet zonder onderscheid gebruik kunnen maken van zijn rechten en daarvoor kunnen vertrouwen op een eerlijke, efficiënte rechtspraak. Maar daar wringt vaak het schoentje in Guatemala. Want zelfs al bestaat er een goede wetgeving en komt een zaak voor de rechter, dan betekent dat nog niet dat de dader van een misdrijf effectief gestraft wordt. De economische elites ontspringen ook vaak de dans. De vele slachtoffers blijven in de kou staan. Zeker de slachtoffers van geweld op vrouwen.

Ongelijke machtsverhoudingen

De discriminatie van vrouwen en het geweld hebben te maken met de ongelijke machtsverhoudingen tussen vrouwen en mannen. Ideeën en waarden die dit ondersteunen, zitten diep verankerd in de samenleving. En de overheid slaagt er niet in om de rechten van vrouwen te garanderen. Vrouwengroepen en feministische bewegingen hebben deze problematiek op de agenda gezet en zijn de dialoog aangegaan met de overheid.  Ze eisen dat de overheid haar internationale verplichtingen inzake vrouwenrechten nakomt en gelijke rechten garandeert. Met publieke acties willen zij andere organisaties en de gemeenschappen ertoe aanzetten om het geweld tegen vrouwen mee te bestrijden. Ondanks hun bewustmakingscampagnes en politieke acties is hun impact nog erg beperkt.

Mensenrechten

Zowel op nationaal als op lokaal vlak ijveren inheemse bewegingen, boeren- en vrouwenorganisaties en jongerengroepen voor meer respect voor de mensenrechten. Zij zetten de overheid en het gerechtelijk apparaat onder druk om de basisrechten te doen respecteren. En daarbij krijgen ze steun van diverse internationale organisaties, waaronder Oxfam.

Wat doet Oxfam in Guatemala?

Oxfam en haar partners werken in Guatemala aan een sociale rechtsstaat, waarin de rechten van vrouwen, inheemse gemeenschappen en kleine boeren gerespecteerd worden. Hiervoor zijn andere machtsverhoudingen nodig, waarbij vrouwen en mannen participeren en mee kunnen beslissen. De sociale bewegingen worden sterker gemaakt en gestimuleerd om in dialoog te gaan met overheidsinstellingen. 

Driedubbel gediscrimineerd

Werken aan gelijke rechten voor vrouwen en mannen is pas mogelijk als vrouwen sterker staan en hun rechten kennen. Pas dan kunnen zij invloed uitoefenen op de overheid. Er moet ook geïnvesteerd worden in een mentaliteitsverandering, zodat de samenleving het geweld tegen vrouwen afwijst. Vooral tegen inheemse vrouwen en vrouwen op het platteland, want die worden dubbel of zelfs driedubbel gediscrimineerd. 

Rechten afdwingen

Oxfam en haar partnerorganisaties moedigen zowel vrouwen als inheemse volkeren aan om hun rechten af te dwingen. We zetten opleidingen op en ontwikkelen de nodige instrumenten. Via diverse creatieve technieken werken we bijvoorbeeld aan beeldvorming.

Beleidsbeïnvloeding

We stimuleren ook de uitwisseling van ervaringen tussen diverse organisaties op nationaal en regionaal vlak, want de coördinatie van de beleidsbeïnvloeding zorgt voor veel meer impact. Maar ook uitwisseling van ideeën over en ervaringen met onderhandelingstechnieken, communicatie- en mediawerk, het voeren van rechtszaken en het versterken van organisaties kan een grote meerwaarde hebben.

Inheems standpunt

Er gaat ook de nodige aandacht naar reflectie, onderzoek en analyse van het geweld op vrouwen vanuit het inheemse standpunt. Hoe kadert dit geweld binnen de tradities en waarden? Welke specifieke strategie kan deze vrouwen helpen om beter op te komen voor hun recht om te leven zonder geweld? Hoe kan ervoor gezorgd worden dat jonge vrouwen goed geïnformeerd zijn, mee nadenken en hun bijdrage leveren aan overleg?

Rijkdom

We streven ernaar dat de inheemse gemeenschappen, de plattelandsbevolking en meer bepaald vrouwen mee kunnen beslissen over de natuurlijke rijkdom, het gebruik van de grond en de landbouwproductie. Want zij spelen een belangrijke rol in de economische ontwikkeling en in de voedselzekerheid voor de hele bevolking.

Duurzaam landbouwmodel

Daarom vestigt Oxfam, samen met haar partners, de aandacht op twee probleemgebieden: de mijnontginning en de monocultuur. De ontginning is dikwijls niet in het belang van duurzame landbouw en houdt onvoldoende rekening met de rechten van de betrokken bevolking. De agro-industrie mikt op export en is een valse oplossing voor armoede en voedselgebrek. Wij steunen een ander landbouwmodel, gebaseerd op duurzaamheid, eerlijke handel, respect voor het milieu en een waardig inkomen voor de boeren.

Gemeenschappelijke agenda

Oxfam stimuleert haar partnerorganisaties om samen te werken op basis van een gemeenschappelijke agenda, zodat de hele bevolking geniet van de plattelandsontwikkeling. We oefenen mee druk uit. De gemeenschappen die door de mijnbouw getroffen worden, moeten voldoende geïnformeerd zijn. Zo kunnen zij het gevoerde beleid en de praktijken van de industrie evalueren. Via inspraak kunnen organisaties aandringen op meer en betere publieke investeringen in de landbouw. Ze kunnen efficiëntere strategieën ontwikkelen om hun rol in de voedselketen naar waarde te schatten. Want uiteindelijk verbetert dit de koopkracht van producenten en inheemse vrouwen.

Voorbereid op klimaatverandering en natuurrampen

De overheid moet ervoor zorgen dat de meest kwetsbare gemeenschappen zich kunnen wapenen tegen de klimaatverandering, en dat ze hun bestaansmiddelen kunnen veiligstellen. Oxfam ondersteunt organisaties en gemeenschappen met vorming om beter voorbereid te zijn. Maar de overheid moet de nodige middelen voorzien en de bevolking inschakelen bij de planning en het rampenbeheer.

Sneller reageren

Om rampen te voorkomen en er op voorbereid te zijn, streven we met onze partners naar structurele veranderingen op lange termijn. Openbare instellingen en diensten moeten sneller en meer gecoördineerd reageren, om het recht op leven van de kwetsbare bevolkingsgroepen veilig te stellen.

Florineldi Ochoa Morales de Lopez

Ik wil een rolmodel zijn voor mijn kinderen en voor andere vrouwen.

Mildred Florineldi Ochoa Morales de Lopez, begunstigde van onze partner AMES

Lees meer over
AMES
Gelijke rechten voor vrouwen
Guatemala